શબ્દોની દુનિયાના વિશ્વવિજેતાઓ

અગિયાર લેખકો: અગિયાર અનોખી જીવનદૃષ્ટિ…. 

2015થી 2025 સુધીના સાહિત્યના નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા લેખકો

Nobel prize winner 2015 to 2025 life work and quotes 

જો કોઈ રાષ્ટ્ર તેના વાર્તાકારો ગુમાવે છે, તો તે તેનું બાળપણ ગુમાવે છે.

- પીટર હેન્ડકે 

સામાન્ય રીતે સાહિત્ય આપણને શું આપે છે? એક નવી દૃષ્ટિ. જીવવા માટેની. જે સાહિત્યકારો વિશ્વ વિખ્યાત થયા છે એ લોકોએ કાયદેસર શબ્દની સાધના કરી છે એટલે કે મારો કહેવાનો અર્થ એ કે લેખન માટે એમણે સંપૂર્ણ સમર્પણ અને નિષ્ઠા દાખવી છે ત્યારે એ લોકોનું લેખન વિશ્વના મંચ પર પડઘો પાડે છે. 

મોટીવેશન કરતા મને એમ લાગે છે કે જીવન વ્યવસ્થા અને વિચાર આપણા માટે જરૂરી હોય છે. જીવનમાં આવી પડનારી ભાવનાત્મક સમસ્યાઓ માંથી કઈ રીતે પસાર થવાય કે સામાજિક, માનસિક સમસ્યાઓને કઈ રીતે સમજી શકાય એ આ લેખકો સમજાવી જાય છે. 

મને પ્રશ્ન થયો કે આ નોબેલ પ્રાઈઝ અપાય છે એમાં કયા કયા દેશના ને કઈ કઈ ભાષાના લેખકો હશે? મૂળ કઈ ભાષામાં લખતા હશે? એના કેવા કેવા પુસ્તકો હશે? આ વિચાર સાથે મેં કેટલીક ખણખોદ કરી વેબ સાઇટ પર અને પછી એ માહિતી તો મળી પણ એમ થયું કે આ લોકોના વિચારો કેવા છે, પુસ્તકોમાં? એટલે ગુડરીડર નામની વેબસાઇડ છે એના પરથી એમના અવતરણો વાંચ્યા કારણકે એ વિશ્વાસપાત્ર વેબસાઇડ છે નહીં તો આજે ગાલિબ ગુલઝારના નામે કેટલાય લોકોનું ચાલે છે. એમાંથી મને જે અવતરણો ગમ્યા એ અહીં ઉતારું છું. 

2015થી 2025 સુધીના આ અગિયાર સાહિત્યના નોબેલ વિજેતાઓ વિશ્વસાહિત્યની વિવિધ ભાષાઓ, સંસ્કૃતિઓ, જીવનદૃષ્ટિઓ અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

તેમની કૃતિઓમાંથી માનવજીવન, પ્રેમ, પીડા, સંઘર્ષ, સ્મૃતિ, સ્વતંત્રતા, મૃત્યુ અને આશા જેવા સાર્વત્રિક વિષયોને સમજવાની તક મળે છે.

આ એક નાની એવી ઈ - પુસ્તિકા જેટલી અને જેવી માહિતી છે. આશા છે મારી મહેનત અને આ લેખકોના શબ્દો આ દિવાળીએ તમારા જીવનમાં પણ નવું અજવાળું પાથરશે… 

1. વર્ષ 2015

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2015

લેખકનું નામ: સ્વેત્લાના એલેક્સિવિચ (Svetlana Alexievich)

લેખકનો દેશ: બેલારુસ

મૂળ લેખન ભાષા: રશિયન

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Voices from Chernobyl

2. War's Unwomanly Face

3. Zinky Boys

4. Secondhand Time

5. The Last Witnesses

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 31 મે, 1948.

• તેઓ પત્રકાર અને દસ્તાવેજી સાહિત્યકાર છે.

• તેમની કૃતિઓમાં યુદ્ધ, માનવીય પીડા, પ્રેમ, મૃત્યુ અને ઇતિહાસની સામૂહિક સ્મૃતિનું ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• સામાન્ય લોકોના વાસ્તવિક અનુભવો અને અવાજોને સાહિત્યમાં સ્થાન આપવા બદલ તેમને નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો.

ગમતાં વાક્યો… 

આજે, કોઈની પાસે લાગણીઓ માટે સમય નથી, તેઓ પૈસા કમાવવા માટે તૈયાર છે. પૈસાની શોધ આપણને અણુ બોમ્બની જેમ અથડાવી ગઈ…

• સ્વેત્લાના એલેક્સીવિચ

***

સ્ત્રીઓ વસ્તુઓને વધુ રસપ્રદ રીતે કહે છે. તેઓ વધુ લાગણી સાથે જીવે છે. તેઓ પોતાને અને તેમના જીવનનું અવલોકન કરે છે. પુરુષો ક્રિયાથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે. તેમના માટે, ઘટનાઓનો ક્રમ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

— સ્વેત્લાના એલેક્સીવિચ

2. વર્ષ 2016

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2016

લેખકનું નામ: બોબ ડિલન (Bob Dylan)

લેખકનો દેશ: અમેરિકા

મૂળ લેખન ભાષા: અંગ્રેજી

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Chronicles: Volume One

2. Tarantula

3. The Lyrics: 1961–2012

4. The Philosophy of Modern Song

5. Writings and Drawings

ખાસ નોંધ:

• મૂળ નામ: રોબર્ટ એલન ઝિમરમેન.

• તેઓ ગાયક, ગીતકાર, કવિ અને લેખક છે.

• તેમના ગીતોમાં સ્વતંત્રતા, સંઘર્ષ, પ્રેમ અને સામાજિક પરિવર્તન જેવા વિષયો જોવા મળે છે.

• અમેરિકન ગીતપરંપરામાં નવી કાવ્યાત્મક અભિવ્યક્તિ સર્જવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

ભાગ્ય એ એવી લાગણી છે કે તમે તમારા વિશે કંઈક એવું જાણો છો જે બીજું કોઈ જાણતું નથી. તમારા મનમાં તમે જે છો તેનું જે ચિત્ર છે તે સાચું પડશે. તે એક પ્રકારની વસ્તુ છે જે તમારે તમારા પોતાનામાં જ રાખવી પડશે, કારણ કે તે એક નાજુક લાગણી છે, અને તમે તેને બહાર લાવો છો, પછી કોઈ તેને મારી નાખશે. તે બધું અંદર રાખવું શ્રેષ્ઠ છે.

• બોબ ડાયલન

આપણામાં ઘણા લોકો એવા છે જેમને લાગે છે કે જીવન ફક્ત મજાક છે. પણ તમે અને હું, આપણે તેમાંથી પસાર થયા છીએ, અને આ આપણું ભાગ્ય નથી, તો ચાલો હવે ખોટી વાત ન કરીએ, સમય મોડો થઈ રહ્યો છે.

• બોબ ડાયલન

3. વર્ષ 2017

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2017

લેખકનું નામ: કાઝુઓ ઇશિગુરો (Kazuo Ishiguro)

લેખકનો દેશ: બ્રિટન (જન્મ જાપાનમાં)

મૂળ લેખન ભાષા: અંગ્રેજી

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. The Remains of the Day

2. Never Let Me Go

3. An Artist of the Floating World

4. A Pale View of Hills

5. The Buried Giant

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 8 નવેમ્બર, 1954.

• તેમનો જન્મ જાપાનના નાગાસાકીમાં થયો હતો.

• પાંચ વર્ષની ઉંમરે પરિવાર સાથે બ્રિટન ગયા હતા.

• તેમની નવલકથાઓમાં સ્મૃતિ, ભૂતકાળ, પ્રેમ, પસ્તાવો અને માનવીય સંબંધોનું ઊંડું ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• ભાવનાત્મક ઊંડાણ ધરાવતી નવલકથાઓ માટે તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

જો આપણું જીવન આપણે ઈચ્છીએ છીએ તે રીતે ન બન્યું હોય તો પાછળ ફરીને પોતાને દોષ આપવાથી આપણને શું ફાયદો થશે? કડવી વાસ્તવિકતા એ છે કે તમારા અને મારા જેવા લોકો માટે, આપણું ભાગ્ય, આખરે, આ દુનિયાના કેન્દ્રમાં રહેલા મહાન સજ્જનોના હાથમાં છોડી દેવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી, જેઓ આપણી સેવાઓનો ઉપયોગ કરે છે. પોતાના જીવનના માર્ગને નિયંત્રિત કરવા માટે કોઈ શું કરી શકે છે અથવા શું ન કરી શકે તે વિશે વધુ પડતી ચિંતા કરવાનો શું અર્થ છે? ચોક્કસ, તમારા અને મારા જેવા લોકો ઓછામાં ઓછું આપણા નાના યોગદાનને કંઈક સાચું અને યોગ્ય બનાવવાનો પ્રયાસ કરે તે પૂરતું છે. અને જો આપણામાંથી કેટલાક આવી આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા માટે જીવનમાં ઘણું બલિદાન આપવા તૈયાર હોય, તો ચોક્કસપણે તે પોતે જ, પરિણામ ગમે તે હોય, ગર્વ અને સંતોષનું કારણ છે.

• કાઝુઓ ઇશિગુરો

4. વર્ષ 2018

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2018

લેખકનું નામ: ઓલ્ગા તોકાર્ચુક (Olga Tokarczuk)

લેખકનો દેશ: પોલેન્ડ

મૂળ લેખન ભાષા: પોલિશ

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Flights

2. The Books of Jacob

3. Primeval and Other Times

4. Drive Your Plow Over the Bones of the Dead

5. The Journey of the Book-People

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 29 જાન્યુઆરી, 1962.

• તેઓ લેખિકા ઉપરાંત મનોવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ પણ કરી ચૂક્યાં છે.

• તેમની કૃતિઓમાં માનવીનું અસ્તિત્વ, પ્રકૃતિ, પ્રવાસ, માનવમન અને સંસ્કૃતિનું ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• તેમની કલ્પનાશક્તિ અને વિવિધ વિષયોને આવરી લેતી વાર્તનશૈલી માટે નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

કાંઠા પર ઊભા રહીને, પ્રવાહ તરફ જોતા, મને સમજાયું કે - બધા જોખમો હોવા છતાં - ગતિમાં રહેલી વસ્તુ હંમેશા સ્થિર વસ્તુ કરતાં વધુ સારી રહેશે; તે પરિવર્તન હંમેશા સ્થાયીતા કરતાં વધુ ઉમદા વસ્તુ રહેશે; જે સ્થિર છે તે અધોગતિ પામશે અને ક્ષીણ થઈ જશે, રાખમાં ફેરવાઈ જશે, જ્યારે જે ગતિમાં છે તે અનંતકાળ સુધી ટકી શકે છે.

• ઓલ્ગા ટોકાર્ચુક

સમય આપણા માટે કામ કરે છે, જે આપણને દુઃખ, પીડાદાયક દુનિયાને સુખી અને શાંતિપૂર્ણ દુનિયામાં પરિવર્તિત કરવાની મોટી તક આપે છે.

• ઓલ્ગા ટોકાર્ચુક

5. વર્ષ 2019

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2019

લેખકનું નામ: પીટર હાન્ડકે (Peter Handke)

લેખકનો દેશ: ઑસ્ટ્રિયા

મૂળ લેખન ભાષા: જર્મન

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. The Goalie's Anxiety at the Penalty Kick

2. A Sorrow Beyond Dreams

3. The Left-Handed Woman

4. Slow Homecoming

5. The Afternoon of a Writer

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 6 ડિસેમ્બર, 1942.

• તેઓ નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, કવિ અને નિબંધકાર છે.

• તેમની કૃતિઓમાં માનવીની આંતરિક સ્થિતિ, એકલતા, ભાષા, સ્મૃતિ અને અસ્તિત્વનું વિશ્લેષણ જોવા મળે છે.

• ભાષાકીય સર્જનાત્મકતા અને માનવીય અનુભવના વિશિષ્ટ પાસાંઓને વ્યક્ત કરવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

જો કોઈ રાષ્ટ્ર તેના વાર્તાકારો ગુમાવે છે, તો તે તેનું બાળપણ ગુમાવે છે.

• પીટર હેન્ડકે

માણસનું ભાગ્ય તેના કાર્યોથી ઘડાય છે, પરંતુ તેની પ્રતિક્રિયાઓ જ તેના સાચા પાત્રને પ્રગટ કરે છે.

• પીટર હેન્ડકે

6. વર્ષ 2020

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2020

લેખકનું નામ: લુઈઝ ગ્લુક (Louise Glück)

લેખકનો દેશ: અમેરિકા

મૂળ લેખન ભાષા: અંગ્રેજી

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. The Wild Iris

2. Averno

3. Faithful and Virtuous Night

4. Meadowlands

5. Ararat

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 22 એપ્રિલ, 1943.

• તેઓ અમેરિકાનાં અગ્રણી આધુનિક કવિઓમાંનાં એક હતાં.

• તેમની કવિતાઓમાં પ્રેમ, મૃત્યુ, એકલતા, બાળપણ, પરિવાર અને માનવીય અસ્તિત્વના પ્રશ્નો જોવા મળે છે.

• The Wild Iris માટે તેમને 1993માં પુલિત્ઝર પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

• તેમનું અવસાન 13 ઑક્ટોબર, 2023ના રોજ થયું હતું.

• વ્યક્તિગત અસ્તિત્વને સાર્વત્રિક માનવીય અનુભૂતિમાં પરિવર્તિત કરતી કાવ્યાત્મક અભિવ્યક્તિ માટે તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

મને એવું લાગ્યું હતું કે બધા માનવજાત એવા બે ભાગમાં વહેંચાયેલી છે જેઓ આગળ વધવા માંગે છે અને જેઓ પાછળ જવા માંગે છે. અથવા તમે એમ કહી શકો કે, જેઓ આગળ વધતા રહેવા માંગે છે અને જેઓ સળગતી તલવારની જેમ તેમના રસ્તામાં અટકી જવા માંગે છે.

• લુઇસ ગ્લુક

આત્મા મૌન છે.

જો તે બિલકુલ બોલે છે

તો તે સપનામાં બોલે છે.

• લુઇસ ગ્લુક

7. વર્ષ 2021

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2021

લેખકનું નામ: અબ્દુલરઝાક ગુર્નાહ (Abdulrazak Gurnah)

લેખકનો દેશ: બ્રિટન (જન્મ ઝાંઝીબાર, તાન્ઝાનિયા)

મૂળ લેખન ભાષા: અંગ્રેજી

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Paradise

2. By the Sea

3. Desertion

4. Afterlives

5. Admiring Silence

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 1948.

• તેઓ શરણાર્થી તરીકે ઇંગ્લેન્ડ આવ્યા હતા.

• યુનિવર્સિટી ઑફ કેન્ટમાં અંગ્રેજી અને ઉત્તર-વસાહતી સાહિત્યના પ્રાધ્યાપક રહી ચૂક્યા છે.

• તેમની કૃતિઓમાં સ્થળાંતર, વતનથી વિખૂટા પડવું, શરણાર્થી જીવન, વસાહતી શાસન અને માનવીય ઓળખનું ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• વસાહતીકરણની અસરો અને શરણાર્થીઓની પીડાનું કરુણાસભર ચિત્રણ કરવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો… 

તમારા મનના અંધારાવાળા સ્થળોથી ડરશો નહીં, નહીં તો ક્રોધ તમારી દૃષ્ટિને કાળી કરી દેશે.

• અબ્દુલરઝાક ગુર્નાહ

જીવન પણ એવું જ છે, જે વસ્તુઓ આપણને કેદ કરે છે તેને જ નિરર્થક રીતે વળગી રહેવું.

• અબ્દુલરઝાક ગુર્નાહ

8. વર્ષ 2022

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2022

લેખકનું નામ: એની એર્નો (Annie Ernaux)

લેખકનો દેશ: ફ્રાન્સ

મૂળ લેખન ભાષા: ફ્રેન્ચ

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. The Years

2. A Woman's Story

3. Happening

4. Simple Passion

5. A Man's Place

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 1 સપ્ટેમ્બર, 1940.

• તેઓ આત્મકથાત્મક સાહિત્ય માટે વિશેષ જાણીતા છે.

• તેમની કૃતિઓમાં વ્યક્તિગત સ્મૃતિ, સ્ત્રીજીવન, સામાજિક અસમાનતા, વર્ગભેદ, પ્રેમ અને સમયના પરિવર્તનોનું વાસ્તવિક ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• વ્યક્તિગત સ્મૃતિનાં મૂળ અને સામૂહિક જીવનના બંધનોને નિર્ભયતાથી ઉજાગર કરવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

વ્યક્તિગત અસ્તિત્વના નિરાશાજનક દિનચર્યામાં, ઇતિહાસનો કોઈ ફરક નહોતો પડતો. આપણે ફક્ત ખુશ હતા કે નાખુશ, તે દિવસના આધારે હતું. આપણે કામ અને પરિવારમાં જેટલા વધુ ડૂબેલા રહેતા, જેને વાસ્તવિકતા કહેવામાં આવે છે, તેટલું જ આપણી અવાસ્તવિકતાની ભાવના વધુ વધતી જતી.

• એની એર્નેક્સ

તેણીને લાગે છે કે તેનું શિક્ષણ ગરીબીમાંથી બહાર નીકળવાનો એક માર્ગ કરતાં વધુ છે. તે સ્ત્રીની સ્થિતિમાં સ્થિરતા સામે પસંદગીનું શસ્ત્ર છે જે તેણીને દયા જગાડે છે, એક પુરુષમાં પોતાને ગુમાવવાની વૃત્તિ, જેનો તેણીએ અનુભવ કર્યો છે, અને જેનાથી તેણી શરમ અનુભવે છે. તેણીને લગ્ન કરવાની કે બાળકો પેદા કરવાની કોઈ ઇચ્છા નથી. માતૃત્વ અને મનનું જીવન અસંગત લાગે છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં, તે ચોક્કસપણે ખરાબ માતા બનશે. તેનો આદર્શ આન્દ્રે બ્રેટોનની કવિતામાં મુક્ત સંઘ છે.

      - એની એર્નોક્સ

9. વર્ષ 2023

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2023

લેખકનું નામ: યોન ફોસે (Jon Fosse)

લેખકનો દેશ: નોર્વે

મૂળ લેખન ભાષા: નોર્વેજિયનની નિનોર્સ્ક (Nynorsk) ભાષા

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Septology

2. Morning and Evening

3. Melancholy

4. Aliss at the Fire

5. A Shining

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 29 સપ્ટેમ્બર, 1959.

• તેઓ નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, કવિ અને નિબંધકાર છે.

• તેમની કૃતિઓમાં જીવન અને મૃત્યુ, મૌન, એકલતા, ઈશ્વર, પ્રેમ અને માનવીય સંબંધોનું ચિત્રણ જોવા મળે છે.

• તેમની રચનાઓનો વિશ્વની અનેક ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે.

• અશબ્દનીય અનુભવોને નવીન રીતે વ્યક્ત કરવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

ભગવાન એટલા દૂર છે કે કોઈ તેમના વિશે કંઈ કહી શકતું નથી અને તેથી જ ભગવાન વિશેના બધા વિચારો ખોટા છે, અને તે જ સમયે તે એટલા નજીક છે કે આપણે લગભગ તેમને ધ્યાન આપી શકતા નથી, કારણ કે તે વ્યક્તિમાં પાયો છે, અથવા પાતાળ છે, તમે તેને જે ઇચ્છો તે કહી શકો છો,

• જોન ફોસ

હા, હું એવા બધા લોકોના સમુદાયમાં માનું છું જેઓ તેમની દુષ્ટતાથી મુક્ત થયા છે, જેઓ પોતાની શૂન્યતા બની ગયા છે, જેઓ તેમની અંદર રહેલા ભગવાનનો ભાગ બની ગયા છે,

• જોન ફોસ

10. વર્ષ 2024

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2024

લેખકનું નામ: હાન કાંગ (Han Kang)

લેખકનો દેશ: દક્ષિણ કોરિયા

મૂળ લેખન ભાષા: કોરિયન

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. The Vegetarian

2. Human Acts

3. The White Book

4. We Do Not Part

5. Greek Lessons

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 27 નવેમ્બર, 1970.

• તેઓ નવલકથાકાર અને કવયિત્રી છે.

• The Vegetarian માટે તેમને 2016માં આંતરરાષ્ટ્રીય મેન બુકર પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

• Human Actsમાં દક્ષિણ કોરિયાના ગ્વાંગજુ વિદ્રોહ અને તેના ઐતિહાસિક ઘાવનું ચિત્રણ છે.

• ઐતિહાસિક આઘાતો અને માનવીય જીવનની નાજુકતાને કાવ્યાત્મક ગદ્યમાં રજૂ કરવા બદલ તેમને નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

સમય એક ક્રૂર લહેર હતો, જે તેના જીવનને વહેતા પ્રવાહમાં ધકેલી દેતો હતો, એક એવું જીવન જેને તૂટવાથી બચાવવા માટે તેને સતત તાણ સહન કરવી પડતી હતી.

• હાન કાંગ

દરેક ક્ષણ એ એક અદ્રશ્ય ખડકની ધારથી આગળની છલાંગ છે, જ્યાં સમયની તીવ્ર ધાર સતત નવીકરણ પામે છે. આપણે અત્યાર સુધી જીવેલા આપણા બધા જીવનની મજબૂત જમીન પરથી પગ ઉપાડીએ છીએ, અને ખાલી હવામાં તે ખતરનાક પગલું ભરીએ છીએ. એટલા માટે નહીં કે આપણે કોઈ ખાસ હિંમતનો દાવો કરી શકીએ છીએ, પરંતુ એટલા માટે કે બીજો કોઈ રસ્તો નથી.

• હાન કાંગ

11. વર્ષ 2025

નોબેલ પુરસ્કાર વર્ષ: 2025

લેખકનું નામ: લાસ્લો ક્રાસ્નાહોરકાઈ (László Krasznahorkai)

લેખકનો દેશ: હંગેરી

મૂળ લેખન ભાષા: હંગેરિયન

પાંચ નોંધપાત્ર પુસ્તકો:

1. Satantango

2. The Melancholy of Resistance

3. War and War

4. Seiobo There Below

5. Baron Wenckheim's Homecoming

ખાસ નોંધ:

• જન્મ: 5 જાન્યુઆરી, 1954.

• તેઓ આધુનિક યુરોપિયન સાહિત્યના મહત્ત્વના લેખક છે.

• તેમની લેખનશૈલી લાંબા વાક્યો, ગૂંચવણભરી માનસિક સ્થિતિઓ અને ગહન દાર્શનિક ચિંતન માટે જાણીતી છે.

• તેમની પ્રથમ નવલકથા Satantango 1985માં પ્રકાશિત થઈ હતી.

• વિનાશના ભય વચ્ચે પણ કળાની શક્તિમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતી તેમની સર્જનાત્મક કૃતિઓ માટે 2025માં નોબેલ મળ્યો હતો.

ગમતાં વાક્યો…

દરેક માનવ સંસ્કૃતિ ભય દ્વારા બનાવવામાં આવી છે,

• લાસ્લો ક્રાસ્નાહોરકાઈ

તે થાકેલો, થાકેલો પણ દેખાતો હતો, પણ એવું લાગતું હતું કે આ એક ખાસ વસ્તુ હતી જેણે તેને થાકી દીધો હતો, સામાન્ય રોજિંદા બાબતો નહીં પણ એક જ સર્વગ્રાહી ચિંતા; તે સ્પષ્ટપણે દાયકાઓની સતર્કતામાંથી જન્મેલો થાક હતો, તે જાણતા થાક કે કોઈપણ ક્ષણે તે ચરબીના અમાપ વજનથી મરી શકે છે.

• લાસ્લો ક્રાસ્નાહોરકાઈ

સાહિત્યનો નોબેલ પુરસ્કાર જીતનાર લેખકને શું મળે છે?

સાહિત્યનો નોબેલ પુરસ્કાર માત્ર વિશ્વસાહિત્યમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ મળતું સન્માન નથી; તેની સાથે વિજેતા લેખકને કેટલીક વિશેષ ભેટો અને આર્થિક પુરસ્કાર પણ આપવામાં આવે છે.

નોબેલ પુરસ્કારના વિજેતાને મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો મળે છે:

1. નોબેલ મેડલ

વિજેતા લેખકને નોબેલ પુરસ્કારનો વિશિષ્ટ મેડલ આપવામાં આવે છે. આ મેડલ 18 કેરેટ રિસાયકલ્ડ સોનામાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની ડિઝાઇન અને કોતરણી નોબેલ પુરસ્કારની પરંપરા અને ગૌરવનું પ્રતીક છે.

2. વિશેષ ડિપ્લોમા

વિજેતાને એક અનોખો નોબેલ ડિપ્લોમા આપવામાં આવે છે. સાહિત્યના નોબેલ વિજેતાઓ માટે આ ડિપ્લોમા ખાસ કલાત્મક રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેમાં ચિત્રકામ, સુલેખન અને સુંદર ડિઝાઇનનો સમાવેશ હોય છે. દરેક વિજેતાનો ડિપ્લોમા અલગ અને વિશિષ્ટ હોય છે.

3. રોકડ પુરસ્કાર

નોબેલ મેડલ અને ડિપ્લોમા ઉપરાંત વિજેતાને મોટી રકમનો રોકડ પુરસ્કાર પણ આપવામાં આવે છે. આ રકમ વર્ષ પ્રમાણે બદલાતી રહી છે.

2015થી 2025 સુધી સાહિત્યના નોબેલ પુરસ્કારની રકમ

વર્ષ – 2015 પુરસ્કારની રકમ – 80 લાખ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹7.74 કરોડ

વર્ષ – 2016 પુરસ્કારની રકમ – 80 લાખ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹7.74 કરોડ

વર્ષ – 2017 પુરસ્કારની રકમ – 90 લાખ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹8.71 કરોડ

વર્ષ – 2018 પુરસ્કારની રકમ – 90 લાખ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹8.71 કરોડ

વર્ષ – 2019 પુરસ્કારની રકમ – 90 લાખ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹8.71 કરોડ

વર્ષ – 2020 પુરસ્કારની રકમ – 1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹9.68 કરોડ

વર્ષ – 2021 પુરસ્કારની રકમ – 1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹9.68 કરોડ

વર્ષ – 2022 પુરસ્કારની રકમ – 1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹9.68 કરોડ

વર્ષ – 2023 પુરસ્કારની રકમ – 1.1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹10.65 કરોડ

વર્ષ – 2024 પુરસ્કારની રકમ – 1.1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹10.65 કરોડ

વર્ષ – 2025 પુરસ્કારની રકમ – 1.1 કરોડ સ્વીડિશ ક્રોના (SEK) ભારતીય રૂપિયામાં અંદાજિત મૂલ્ય – ₹10.65 કરોડ

નોંધ: ભારતીય રૂપિયામાં દર્શાવેલી રકમ  2026ના આશરે વિનિમય દર મુજબ ગણેલી છે. આ માત્ર અંદાજ છે; વિનિમય દરમાં ફેરફાર થતાં રૂપિયાની કિંમત બદલાઈ શકે છે. 

સન્માનથી આગળનું સન્માન

નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાને મળતી રકમ અને ભૌતિક સન્માન કરતાં પણ મોટું તેનું વૈશ્વિક મહત્ત્વ છે. વિશ્વભરમાં તેમના સર્જન, વિચારો અને સાહિત્યિક યોગદાનને નવી ઓળખ મળે છે. નોબેલ પુરસ્કાર તેમના શબ્દોને વિશ્વના વિશાળ વાચકવર્ગ સુધી પહોંચાડવાનું એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બને છે.

આ રીતે, નોબેલ મેડલ, વિશેષ ડિપ્લોમા અને રોકડ પુરસ્કાર—આ ત્રણેય સન્માન લેખકની સિદ્ધિનું પ્રતીક છે; પરંતુ તેમની સાચી મૂડી તો તેમણે સર્જેલું સાહિત્ય અને માનવજાતને આપેલી વિચારસંપદા જ છે.

આ બધાના અંતે મારો એક નિર્દોષ પ્રશ્ન…

છેલ્લા દાયકાની વાત જવાદો,

છેલ્લા સો વર્ષમાં ભારત જેવા બહુસંખ્યક અને વિશાળ પ્રદેશ માંથી આપણે એક નોબેલ પ્રાઈઝ જીતનારા આપી શક્યા નથી. 

જવાદો… નથી જોઈતો નોબેલ…

વિશ્વ આશ્ચર્યમાં વાંચી શકે એવો એક લેખક પણ આપણે ઊભો નથી કરી શક્યા…

આવું કેમ? જવાબ હોય તો જણાવજો કૉમેન્ટમાં… 

માહિતી એકત્રીકરણમાં ઉપયોગી વેબસાઇડ સાભાર નોંધ - 

https://www.nobelprize.org/

https://www.goodreads.com/

https://www.brainyquote.com/

https://www.thehindu.com/